Tình bạn, một phong cách sống

 

Icôn về Tình Bạn (Hội Thánh Chính Thống Ai-Cập)

« Con người ở một mình không tốt » (St 2, 18a). Khi tạo dựng nên trời và đất từ hư không, Thiên Chúa tạo dựng nên sự sống con người « giống hình ảnh Ngài » (St 1, 26), ban cho nó quyền làm chủ mọi sự, quyền chăm sóc và quyền trông coi công trình tạo dựng của Ngài, vì « thật tốt đẹp », đó là Lời mà Ngài có thể nói được về những tạo vật của Ngài. Nhưng thật không tốt nếu con người (tiếng Hibri gọi là Adam) ở một mình, và chỉ biết có một mình mình. Vì thế, Thiên Chúa thấy sự cần thiết của một người bạn đồng hành, một trợ tá (St 2, 18b) để cùng « chia ngọt sẻ bùi » để cùng bước đi với con người trên mọi nẻo đường, và cũng để từ đó, con người có thể nhận ra cái Tôi khác, không còn nằm trong chính con người của mình, nhưng đối diện. Con người từ đó có bạn, có một tình bạn mới, tình bạn đem lại niềm vui, hạnh phúc.

Thánh Augustin, một thiên tài quý báu của Hội Thánh, đã nói về tình bạn, tình bạn giữa người với người, giữa người với cuộc sống, với thiên nhiên và nhất là với Đấng Tạo Hóa, Đấng luôn gọi con người là Bạn cho dù đó chỉ là công trình tạo dựng của Ngài. Chúng ta tìm thấy tầm quan trọng của tình bạn đối với thánh Augustin qua các tác phẩm vĩ đại của ngài, với mục đích duy nhất và sâu thẳm nhất đó là làm chứng cho tình bạn chân thật giữa người với người, và giữa người với Thiên Chúa là Đấng của Tình Yêu Thương.

 + Tình bạn trong triết học Hy-lạp, ảnh hưởng của Aristote

             Nếu so sánh một cách nào đó về triết lý sống và các tư tưởng của các triết gia cổ đại, chúng ta có thể tìm thấy những điểm hội tụ giống nhau giữa triết lý Tây phương và triết lý Đông phương, cho dù khoảng cách về địa lý, về ngôn ngữ và văn hóa có khác nhau. Tôi không đi sâu nhiều về đề tài so sánh giữa hai nền văn hóa cổ đại Đông và Tây phương, nhưng chỉ muốn nói lên một điểm chung nào đó có thể nối kết con người với con người, đó chính là tình bạn. Thánh Augustin đã ảnh hưởng rất nhiều tới triết lý của nhà tư tưởng thời danh Aristote. Chính trong tác phẩm Ethique à Nicomaque (tạm dịch Luân lý gởi đến Nicomaque), mà thánh nhân đã tìm thấy tầm quan trọng của tình bạn trong cuộc sống của con người. Không phải Aristote nghĩa ra lối sống mới này, nhưng ông cũng đã rút tỉa từ kinh nghiệm sống của con người mọi thời đại và đúc kết nên mẫu thức chung nhằm xây dựng con người và xã hội. Ngoài ra, ảnh hưởng của Ciréron, một triết thuyết gia ngoại giáo thời Augustin, không phải là nhỏ. Ông cho rằng tình bạn là một sự thỏa hiệp hoàn toàn trên những điều thuộc về con người và về thần linh, một sự thỏa hiệp dựa trên ước muốn điều tốt lành cho người khác và ước muốn tình cảm. Ciréron cũng nhấn mạnh đến sự siêu việt của tình bạn trong quan hệ họ hàng, bởi vì đối với ông, người ta có thể ngưng ước muốn điều lành cho những người thân của mình, nhưng không thể ngưng ước muốn điều lành cho những người bạn của mình. Hiển nhiên là trong quan hệ họ hàng thân thuộc, chúng ta không cần phải suy nghĩ mình có nên ước muốn và làm điều tốt cho người thân của mình không, vì đó là lẽ đương nhiên. Nhưng để có tình bạn và để giữ nó, ước muốn điều tốt đẹp dĩ nhiên là cần thiết và cần phải đặc vấn đề. Qua triết lý sống đương thời, với sự thông minh phi thường thiên phú, Augustin đã đúc kết cho mình kinh nghiệm quý báu về tình bạn. Thật vậy, ca dao có câu « bà con xa không bằng láng giềng gần ». Chính những người bạn đang sống xung quanh ta chính là những người mà chúng ta cần trước nhất. Những người bạn trong cuộc sống đã cùng đồng hành với Augustin trên mọi nẻo đường, và chính họ đã mang lại cho cuộc đời một ý nghĩa lớn lao và thiết thực.

 + Tình bạn trong kinh nghiệm sống của thánh Augustin

–         Tình bạn thời niên thiếu

Nếu chúng ta đã có dịp đọc sách Lời Tuyên Xưng[1] của thánh nhân, chúng ta sẽ khám phá ra những tình bạn thật ngộ nghĩnh và hiếu kỳ. Thửa niên thiếu, cùng với sự năng động và tinh nghịch, thánh nhân kết bạn với những trẻ em trong xóm, không phải là để chơi đùa với những trò chơi của trẻ thơ, nhưng là để đi phá làng phá xóm (Quyển II). Vụ hái trộm những quả lê của nhà hàng xóm trở nên nổi bậc và không thể nào quên được trong ký ức của ngài. Ngài hái không phải để ăn vì đó, hay vì thèm khát hương vị ngọt ngào của lê, nhưng là để chơi, và để chọi heo. Tình bạn kiểu “con nít” này để lại những kỷ niệm vừa vui vừa buồn, vừa ngọt ngào hồn nhiên vừa cay đắng vì tội lỗi. 

 –         Tình bạn tuổi trưởng thành : tình nghĩa phu thê, tình bạn đồng môn, đồng nghiệp

Mỗi lứa tuổi con người đều có những nhận thức khác nhau. Càng thêm tuổi, tình bạn cũng càng đổi thay theo dòng năm tháng. Kể từ tuổi dậy thì, khoảng năm 17 tuổi, ngài đã kết bạn với một cô gái trẻ và sống chung với nàng trong một thời gian dài, và kết quả là đứa con trai tên Aléodat, tức là Chúa cho. Tình nghĩa giữa hai người tuy không phải là vợ chồng chính thức, chỉ gói gọn theo kiểu sống chung, nhưng luôn gắn bó và là mối tình mang lại nhiều đau khổ nhất cho Augustin, nhất là khi phải ngậm đắng chia tay với nàng để kết hôn chính thức với một người khác, con gia đình danh giá và giàu sang, chỉ vì địa vị và vì tiền. Lúc đó ngài chưa thật sự trở lại, nhưng chỉ trên con đường tìm kiếm Chân lý. Kể từ thời gian ngài bắt đầu công việc giảng dạy thuật hùng biện và tiếp xúc với nhóm lạc giáo Manichéism, ngài tìm cho mình những người bạn để cùng đàm đạo, cùng chia sẻ tư tưởng. Thậm chí có những người bạn ngài đã vì lòng nhiệt thành dành cho môn phái Manichéism, đã làm hết sức để khuyến dụ họ theo môn phái lạc giáo này. Với tài ăn nói xuất chúng ngài luôn thu nhận được cảm tình của những giáo sư đương thời, và ngài luôn thành công rực rỡ trong công việc, nổi tiếng cả một vùng Milan, một thành to lớn và quan trọng của Đế chế Roma ngàn năm. Nhưng cuối cùng, những tình bạn đó chỉ là những tình bạn chóng qua, tạm thời chỉ vì mục đích công việc và cuộc sống. Chỉ trừ trường hợp một vài người bạn thân đã từng lớn lên và cùng theo phái lạc giáo Manichéism và sau này cũng đã trở lại nhờ sự trợ giúp của Augustin.

–         Tình bạn thời trở lại : Cái chết đau thương và cảm nghiệm sự sống, ý nghĩa của tình bạn chân chính

Nhưng tình bạn thật sự chỉ khi cuộc trở lại đạo (hoán cải) bắt đầu. Quyển IV, chương 4 cho chúng ta thấy rõ một tình bạn tha thiết và thật sự. Nổi đau khổ và thất vọng như muốn giày xéo tận tâm can. Cuộc đời như đổ vỡ không còn nơi nương tựa, không còn sức sống của tuổi thanh xuân, của hy vọng vào một ngày mai tươi sáng. Ngài tưởng chỉ có sự trốn tránh đến một nơi khác mới có thể vơi đi nỗi buồn, nhưng không. Tình bạn chân thật thể hiện rõ chỉ khi người bạn của mình không còn. Phải chăng là đã quá trễ để có thể nói lên được những gì tự đáy lòng mình? Qua cái chết đau thương này, một sự ra đi vĩnh viễn của một con người từng chia ngọt sẻ bùi, cùng hưởng đắng cay trong chặng đường dài tìm kiếm Chân lý sự sống, Augustin đã cảm nghiệm được cái giá thật sự phải trả cho tình bạn. Tình bạn chân chính phải là tình bạn vô điều kiện, là quên đi cái Tôi của mình để nhận ra cái Người của người khác và để từ đó, cả hai cùng tiến bước, cùng lớn lên. Sau cuộc hoán cải thật sự tự chính trong con người của mình, chính Augustin cũng là tiền đề cho những cuộc trở lại của những người bạn. Tình bạn càng gắng bó hơn nữa khi có cùng chung một niềm Tin, một niềm Tin vào Đấng tạo nên con người, và gọi chính con người là bạn của mình, và để cùng đồng hành với con người trên bước đường dương thế. Tình bạn nảy nở khi Augustin lập nên đời sống cộng đoàn sứ đồ[2], nơi những người bạn cùng “tìm kiếm chân lý và sự khôn ngoan”, “cùng tìm kiếm Thiên Chúa”. Tình bạn được thánh nhân nói rõ : « tình bạn không thật nếu bạn không tự liên kết tình bạn đó với người gắn bó với bạn “ bằng đức bác ái, mà Chúa Thánh Thần đổ tràn trong tim chúng ta ,Đấng “được ban tặng” cho chúng ta. (Rm. V,5) ». Thánh nhân đã khẳng định trong chương 9, tình bạn thật sự chỉ khi tình bạn đó được nuôi dưỡng trong chính Thần-Linh, trong Thiên Chúa. Mọi tình bạn có thể bị đánh mất, có thể qua đi, nhưng tình bạn trong Thiên Chúa thì luôn vĩnh cửu và tồn tại, vì chính Ngài là Đấng Vĩnh Cữu, là tình yêu thật sự.

+ Tình bạn trong tinh thần Phúc Âm

–         Tình bạn trong Cựu Ước : Thiên Chúa và Con người trong vườn Eden ; Thiên Chúa và Abraham

Có rất nhiều hình ảnh về tình bạn trong sách Cựu Ước, ở đây tôi chỉ muốn nói sơ qua một chút về hai hình ảnh về tình bạn giữa con người và Thiên Chúa, giữa tạo vật và Đấng Tạo hóa của mình. Thiên Chúa sau khi tạo dựng nên mọi sự, Ngài cần có một ai đó để “canh tác và giữ vườn”, nên Ngài đã làm ra con người có Nam, có Nữ để cùng góp tay vào công việc vun trồng, bảo vệ và chăm sóc, cùng hưởng hạnh phúc mà khu Vườn mang lại. Kể từ đó, Thiên Chúa như người bạn đồng hành với con người, đồng hành nhưng vẫn luôn có khoảng cách. Ngài dạy dỗ con người nhưng vẫn để con người quyền tự do lựa chọn và quyết định cho chính mình. Ngài muốn con người lớn lên và bước đi trước tôn nhan của Ngài bằng chính sức mạnh tâm trí và sự khôn ngoan mà Ngài đã ban tặng khi “thổi hơi vào lỗ mũi” của con người, hơi thở của Thần Khí mang lại sức sống thể xác và tinh thần, trong sự tự do. Nhưng tình bạn đó đã bị con người lạm dụng. Chính trong sự tự do và lòng kêu hãnh mà con người quên đi tiếng vọng của Luật sự sống. Con người đã chọn cho mình một ngã đường mới, ngã đường tự hủy và tìm đến cái chết, tìm đến sự chia rẽ.

            Nhưng ngược lại, một tia hy vọng cho sự sống và ơn cứu độ đến với con người. Abram đã chọn đúng con đường cho mình là làm bạn với Thiên Chúa. Với tình bạn siêu nhiên này, vượt trên mọi tình bạn thông thường, Abram đã trở nên Abraham, và làm Cha tổ của một dân tộc mới, một dân được chọn như Hôn thê, là bạn trăm năm như ta thường gọi, và đối với Thiên Chúa, đó chính là tình bạn vĩnh cữu, tình bạn muôn đời. Tình bạn giữa Đấng vô hình và con người xác thịt phàm trần tuy có một khoảng cách, nhưng lại sâu thẳm con tình yêu. Chính nhờ tình bạn qua lắng nghe, đàm đạo, thi hành sự công chính trong cuộc sống, Abraham được mời gọi bước đi trước mặt Thiên Chúa, những bước chân của tự do và của hạnh phúc.

            Thánh Augustin không nói ở đây về tình bạn giữa Adam và Thiên Chúa, hay giữa Abraham và Thiên Chúa, nhưng bằng một cách nào đó, tôi muốn nêu bật lên hai hình ảnh để chỉ lòng trung thành tuyệt đối của tình bạn, của tình yêu mà con người đón nhận từ chính Thiên Chúa. Cho dù con người sa ngã và tội lỗi, hay con người trung thành với hết khả năng của mình có được, Thiên Chúa vẫn luôn trung thành trong tình bạn Ngài đã dành cho con người. Ngài vẫn không bỏ con người, nhưng tìm cho nó một con đường sống, một con đường giải thoát và cứu độ.

–         Tình bạn trong Tân Ước : Tình bạn giữa Chúa Giê-su và các môn đệ; giữa Giê-su và những người bạn thân, gia đình Lazarô.

Tôi cũng không khai triển nhiều ở đây về tình bạn, chỉ mạo muội nêu lên hai hình ảnh nổi bậc của tình bạn mà Giê-su sống và đã cảm nghiệm trong suốt cuộc sống trần gian của Ngài.

Tình bạn giữa Ngài và các môn đệ.

Có lẽ ai cũng biết về tình bạn mà Chúa Giê-su đã mang đến cho các môn đệ của Ngài. Trước hết, môn đệ “không hơn Thầy của mình”, vì đó là kẻ theo học. Nhưng Chúa Giê-su đã biến nó thành tình anh em, tình huynh đệ khi gọi các môn đệ của Ngài là anh em. Thật vậy, người môn đệ biết lắng nghe Lời, người đó đã trở nên anh, chị và em của Chúa Giê-su (Mt 12, 48). Chính trong bữa tiệc ly cuối cùng, sau khi đã rửa chân cho các môn đệ xong, Chúa Giê-su nói “Anh em là bạn hữu của Thầy, nếu anh em thực hiện những điều Thầy truyền dạy”. (Ga 15, 14).

Ngoài tình bạn giữa những người môn đệ thân tín, Chúa Giê-su còn có những tình bạn đặc biệt nhất là đối với gia đình Lazarô. Ngài đã khóc (Ga 11, 35) khi biết tin bạn mình mất. Chỉ có tình bạn thật sự, tình yêu thương mới có thể làm tuôn chảy những dòng nước mắt xót xa và đau đớn. Người bạn trở nên như chính một phần thân thể của mình, không thể tách rời được. Vẫn còn nhiều nữa những hình ảnh bạn bè, hình ảnh mà Thiên Chúa muốn con người sống và tìm kiếm cho mình. Tình bạn thật sự là tình bạn biết cho đi tất cả, ban tặng tất cả. Tình bạn tràn đầy chính là tình bác ái mà con người có thể trao cho nhau, có thể biến kẻ thù của mình thành những người bạn tha ái. “Ai dùng gươm sẽ chết vì gươm”, và ai “dùng tình bạn sẽ sống nhờ vào tình bạn”.

–         Tình bạn trong đời sống tu trì : (đời sống đạo)

Thánh Augustin đề cao vai trò của tình bạn trong đời sống tu trì, và có thể nới rộng hơn nữa là trong đời sống đạo, đời sống Kitô hữu. Đời sống tu trì cần khía cạnh để nuôi dưỡng và lan rộng tình bằng hữu.

Thứ nhất là tình bạn thẳm sâu. Đây là tình bạn giữa con người và Thiên Chúa và với anh em của mình. Tình bạn với sự hiện diện của Thiên Chúa làm cho con người mở lòng mình ra với tất cả mọi người, nhất là trong cộng đoàn, với những người gần gũi nhất, và trong những cuộc gặp mặt với chiều kích rộng lớn hơn. Tất cả đều là anh em trong Thiên Chúa Đấng là Cha, nhưng tình bạn rất cần vung đắp và xây dựng giữa chính những người anh em với nhau.

Thứ hai là sự nảy nở nhờ vào đời sống cộng đoàn. Chính trong đời sống vật chất và tinh thần của cộng đoàn, nơi những người bạn cùng nhau gánh vác những ưu tư, những dự án, những công việc, và hơn nữa là những lo lắng dành cho nhau.

Thứ ba, sự trưởng thành về mặt tinh thần. Sự trưởng thành này giúp xây dựng con người, xây dựng gia đình nhân loại. Từ sự trưởng thành về mặt tinh thần, cộng đoàn cũng là nơi để những người bạn cùng nhau khám phá ra Đấng Kitô, khám phá ra Thiên Chúa vô hình nhưng luôn hiện diện “ở đâu có hai hoặc ba người tụ họp nhân danh Thầy”. Trong thư số 77, thánh Augustin nói lên sự hài lòng và niềm hạnh phúc khi tìm lại cộng đoàn của mình, vì Thiên Chúa hiện diện ở đó, Ngài nói với họ trong thẳm sâu của tâm hồn. Khi cộng đoàn nói về Thiên Chúa, chính là lúc cộng đoàn nói lên rằng Thiên Chúa là Tình Yêu, vì tình yêu đó được sống và được làm chứng tá nơi những người bạn trong cộng đoàn.

Cuối cùng là Hy Lễ tạ ơn, chúng ta thường gọi là bí tích thánh thể. Hy lễ tạ ơn (eucharistie) chính là đỉnh cao và cánh chung của tình bằng hữu. Nơi đó, những người bạn trong cộng đoàn Kitô hữu hiệp nhất với các thánh sứ đồ và các thánh của mọi thời đại, những người đã sống trong tình bằng hữu. Lời nguyện bí tích thánh thể số hai nói lên điều này. Trong tiếng Việt hay dùng “đã sống đẹp lòng Chúa qua mọi thời đại”, nhưng tiếng Pháp lại dịch là “ont vécu dans ton amitié”, tức là “đã sống trong tình bằng hữu với Chúa”. Chúng ta cùng hiệp thông với các thánh, và vì thế phụng vụ giúp cho những người bạn trong cộng đoàn cảm nhận được hương vị của Nước Trời.

Bước đường hướng tới tình bạn chân thật :

Tôn trọng – Độ lượng – Khoan dung – Ân cần – Bạn hữu – Bác ái

Respect – Bienveillance – Tollérance – Sollicitude – Amitié – Charité

Kết luận :

Tôi muốn kết thúc bài chia sẻ hơi dài, nhưng cũng nói lên một điều gì đó nhỏ bé về tình bạn mà thánh Augustin luôn nhấn mạnh và đã sống trong cuộc đời của ngài. Tình bạn luôn cần thiết trong đời sống cộng đoàn, và cần để xây đắp lên thêm tình huynh đệ. Chỉ có tình bạn chúng ta mới có thể dễ dàng vượt lên những khó khăn thách đố, để cùng hướng tới một mục đích chung trong cuộc sống, đó là tìm kiếm Thiên Chúa, tìm kiếm Chân Lý, cội nguồn của sự sống, và cuộc tìm kiếm của những người bạn sẽ có kết quả khi tình yêu của Thiên Chúa luôn hiện diện giữa họ. Tất cả bởi vì « Đấng liên kết chúng ta mạnh hơn những kẻ chia rẽ chúng ta. »

Bài viết dựa trên khóa học về tình bạn của Jean-François PETIT

 Q.M


[1] Les Confessions : Thoạt tiên khi đọc chúng ta nghĩ ngay rằng Confession tức là Xưng tội, tự thú tội. Nhưng khi đọc kỹ, chúng ta sẽ nhận ra đây hoàn toàn không phải là Xưng tội, hay tự thú tội, mà là Tuyên Xưng Thiên Chúa là Tình Yêu, và Đấng giàu lòng thương xót và vị tha. Chính trong Tình Yêu của Thiên Chúa mà thánh nhân đã trở lại, một bước ngoặt hoán cải để trở nên một con người mới, một con ngược được tái sinh trong Nước, Lửa, và Tinh Thần. Vì thế tôi mạo muội dịch tựa đề ở đây là Lời Tuyên Xưng.

[2] Cộng đoàn sứ đồ hay còn gọi là tông đồ, nơi những tư tưởng cùng hội ngộ, cùng sống vì một sứ mệnh chung và vì cùng được sai đi.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s